Տուն վերադառնալուն պես տեսածիցս ապշեցի․ Տղաս ու մեր նոր մաքրուհին․․․Հունգարիայի Բուդա բլուրների ծայրամասում գտնվում էր Վիլլա Ֆարկաշը՝ հին, բայց շքեղ վերանորոգված շենք, որը պահպանում էր թանկարժեք մեկուսացման մթնոլորտը։ Փողի հոտը խառ նվում էր միայնության խլացնող լռությանը։
Կրիշտոֆ Ֆարկաշը՝ հաջողակ անշարժ գույքի կառուցապատողը, դանդաղ քայլում էր մուտքի ճանապարհով։ Նա երեսունվեց տարեկ ան էր և կայսրություն կառուցելով՝ կորցրել էր գրեթե ամեն ինչ անձնական։ Նրա կինը՝ Ջուլիան, մահացել էր երկու տարի առաջ՝ երկվո րյակներ՝ Մատեին և Բենսեին ծննդաբերելուց հետո։ Այդ ժամանակվանից ի վեր տունը դարձել էր չափազանց մեծ, սենյակները՝ չափա զանց դատարկ, իսկ լռությունը՝ չափազանց աղմկոտ։
«Միայն մի արագ ցնցուղ… և ևս մեկ անգամ ներկայացումը շարունակ», — մտածեց նա։
Մտնելով ընդարձակ դահլիճ՝ նա զգաց թարմ մաքրող հեղուկի և սոճու ասեղների հոտը։ Ինչ-որ մեկը ուշ էր աշխատել։ Բայց կար նաև մի ուրիշ բան՝ լուռ, հավասարաչափ շշուկ, խռմփոց և մեղեդու մի կտորի ձայն։ Կրիշտոֆը խոժոռվեց։ Երկվորյակները պետք է արդեն քնած լինեին, իսկ դայակը՝ վերևում։Նա զգուշորեն մոտեցավ հյուրասենյակի կիսաբաց դռանը։
Հատակի լամպի մռայլ լույսի ներքո հաստ վերմակի վրա պառկած էին երեք կերպարանք՝ երկու փոքրիկ մարմին՝ նրա որդիները, և նրա նց միջև՝ մի երիտասարդ կին։Դա Լիլա Անդրասի-Սենդրեյն էր՝ մաքրուհին՝ լուռ, միշտ ստվերներից հեռու։ Նա խորը քնած էր, գլուխը հենված ծալված սրբիչի վրա։ Մատեն գրկել էր նրա կողքը, իսկ Բենսը ամուր բռնել էր նրա մատը՝ կառչելով նրան նույնիսկ քնի մեջ։
Կրիստոֆը սառեց։ «Ի՞նչ դժոխք է կատարվում այստեղ»։
Նրա առաջին արձագանքը վախն էր։ Բայց հետո եկավ մեկ այլ զգացողություն՝ ցնցում և անբացատրելի ջերմություն։ Այս տեսարանում սպառնալիք չկար, միայն մի հարմարավետություն, որը այս տունը տարիներ շարունակ չէր ճանաչել։Լիլան, ըստ երևույթին, քնելուց առ աջ օրորոցային էր երգում։ Տղաների դեմքերը հանգիստ էին՝ այնպիսի խաղաղություն, որը Քրիստոֆը հազվադեպ էր տեսել։
Նա փորձեց լուռ նահանջել, բայց տախտակը ճռռաց։ Լիլան դողաց, արթնացավ և, տեսնելով նրան, փորձեց սարսափից վեր կենալ։
«Քրիստոֆ… Թոֆ… Պարոն, ես… Աստված իմ, շատ եմ ցավում», — մրմնջաց նա։ «Ես չէի ուզում… Ես չպետք է…»
«Դադարեցրու», — հանգիստ ասաց Քրիստոֆը։ «Պարզապես ասա ինձ, թե ինչ է պատահել»։
«Դայակը… ասաց, որ գլխացավ ունի և հեռացավ», — շշնջաց Լիլան։ «Տղաները լաց էին լինում։ Ես պարզապես վերցրի նրանց, որպեսզի հանգստացնեմ… և հետո ես… քնեցի»։
Նա գլուխը կախեց՝ սպասելով անհապաղ ազատման։
«Շատ եմ ցավում», — հանգիստ ասաց նա։ «Ես չեմ ուզում կորցնել աշխատանքս։ Դա շատ կարևոր է… ինձ համար… և իմ որդու համար»։
Քրիշտոֆը հոնքը բարձրացրեց։
«Ձեր որդին՞»։
Լիլան գլխով արեց՝ բացատրելով, որ վեցամյա Քրիշտոֆին մենակ է մեծացնում, ուստի հաճախ երեկոյան հերթափոխով է աշխատում։ Քրիշտոֆը երկար նայեց նրան։ Նա տեսավ ոչ թե աշխատակցի, այլ մոր, որը, չնայած անվերջ հոգնածությանը, կարողացել էր իր երեխա ներին տալ այն, ինչ ինքը չէր կարող։
«Դու չես սխալվում», — հանգիստ ասաց նա։ «Իմ որդիները… ավելի լավն են»։
Քրիշտոֆը զգուշորեն բարձրացրեց Մատեին, որը անմիջապես կառչեց նրան։ Նա հազվադեպ էր նրանց այդպես գրկում։
«Եկեք շարունակենք սա վաղը», — ասաց նա։ «Հիմա գնացեք տուն։ Հանգստացեք։ Հոգ տարեք ձեր որդու մասին»։
Լիլան լուռ հեռացավ՝ չկարողանալով զսպել արցունքները։Տունը կրկին ընկղմվեց լռության մեջ։ Բայց սա նրա պատերի առաջին ճաքն էր։
Հաջորդ առավոտյան Քրիշտոֆը առաջին անգամ շուտ չհեռացավ։ Նա նստեց խոհանոցում և լսում էր տնային տնտեսուհի Իլոնկային, որը խոսում էր Լիլայի մասին. ինչպես է նա մենակ մեծացրել որդուն, աշխատել մինչև ոսկորները, բայց շտապել լացող երկվորյակների մոտ, «կարծես նրա սիրտը կապված լիներ նրանց ձայնալարերին»։
«Ես կասեի…», — խորհուրդ տվեց Իլոնկան, — «շնորհակալություն հայտնել նրանց, ովքեր իմ երեխաների կողքին էին, երբ ես բացակայում էի։ Եվ հետո կարգի բերել իմ կյանքը, որպեսզի սա այլևս չկրկնվի»։
Կրիշտոֆը այդ օրը գրասենյակ չգնաց։ Նա գտավ Լիլային լվացքատանը։
«Ես եկա շնորհակալություն հայտնելու», — ասաց նա։ «Դուք նրանց տվեցիք այն, ինչ ես ավելի ու ավելի քիչ եմ տալիս. ժամանակ։ Մտերմություն»։
Լիլան ամաչեց, բայց խոստովանեց. «Երբ լսում եմ նրանց լաց լինելը, կարծես իմ սեփական որդին լաց լինի։ Ես չեմ կարող չգնալ»։
Կրիշտոֆը մեղքի զգացում զգաց։
«Պատմիր ինձ քո որդու մասին», — հարցրեց նա։
Լիլան նրան մի փոքր պատմեց. նա առաջին դասարանում է, սիրում է գնացքները, կարոտում է նրան երեկոյան։
«Երբեմն մտածում եմ, որ վատ մայր եմ՝ այդքան շատ աշխատելով», — հանգիստ ավարտեց նա։
«Մենք երկուսս էլ շատ բան ունենք սովորելու», — խոստովանեց Քրիշտոֆը։ «Ես քեզ չեմ ազատելու աշխատանքից։ Հակառակը»։
Նա Լիլային առաջարկեց նոր պաշտոն՝ ոչ միայն որպես մաքրուհի, այլև որպես այն մարդը, որին նա վստահում էր իր երեխաների խնամ քի համար։
«Եվ նաև…» — ավելացրեց Քրիշտոֆը։ «Մենք ունենք ֆոնդ՝ ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքների երեխաներին աջակցելու համար։ Քո որդին համապատասխանում է պահանջներին»։ Սա ողորմություն չէ, Լիլա։ Այն լիովին արժանի է։ Ես կհամոզվեմ, որ նա ստանա իրեն անհրաժեշտ ողջ աջակցությունը։
Լիլան ցնցված էր։ «Ես չեմ կարող այդքան շատ բան ընդունել… Ես չեմ ուզում քեզ պարտք լինել»։
«Ես պարտական եմ քեզ», — վճռականորեն պատասխանեց Քրիստոֆը։ «Յուրաքանչյուր երեկոյի համար, որն անցկացրել եմ իմ երեխ աների հետ, մինչ քո որդին տանն է»։
Երկար ժամանակ անց առաջին անգամ նա գնաց երկվորյակների հետ խաղալու գորգի վրա՝ մի կողմ թողնելով հեռախոսը։ Եվ շուտով նա հրավիրեց Լիլային իր որդուն՝ Քրիստոֆկային, բերելու իրենց մեծ այգում խաղալու։
Շաբաթ։ Արևոտ օր։ Փոքրիկ Քրիստոֆը, որը եկել էր մոր հետ, չէր կարողանում թաքցնել իր հուզմունքը։
«Մայրիկ, այգին իսկապես այնքան մեծ է, որ կարող ես կորչել դրա մեջ», — հարցրեց նա։
Այգում Քրիստոֆը (ավագը) սպասում էր նրանց՝ հագած ջինսե տաբատ և մարզաշապիկ։
«Դու, հավանաբար, հայտնի Քրիստոֆկան ես», — ժպտաց նա։ «Այսպիսով, դու և ես հիմա գաղտնի Քրիստոֆ ակումբում ենք»։
Տղան ծիծաղեց։Լիլան և Քրիստոֆը դիտում էին, թե ինչպես փոքրիկ Քրիստոֆը վերմակի վրա երկաթուղային գիծ է կառուցում, մինչդ եռ երկվորյակները մանրակրկիտ քանդում են այն։ Տղան խոժոռվեց, ապա ուրախությամբ վերակառուցեց այն։
«Եթե բաժնետերերը տեսնեին սա…», — կատակեց Քրիստոֆը՝ նստած խոտի վրա՝ թևքերը ծալած։
«Կարծում եմ՝ նրանք կզարմանան», — պատասխանեց Լիլան։
Լիլան վերջապես համաձայնվեց աջակցել հիմնադրամին։ «Սկզբում ես ինքս ինձ «ոչ» ասացի։ Իսկ հետո հասկացա, որ այս հպարտութ յունը չափազանց թանկ կարժենա որդուս»։
Շուտով տանը նոր ողբերգություն պատահեց. Բենսի ջերմաստիճանը հանկարծակի բարձրացավ։ Քրիստոֆը անհասանելի էր. նա կար ևոր հանդիպում ուներ։
Առանց որևէ մեկին սպասելու, Լիլան, ինչպես փորձառու մայր, իջեցրեց ջերմությունը և առանց երկրորդ անգամ մտածելու տարավ Բեն սին հիվանդանոց։
Քրիստոֆը մեկ ժամ անց շտապեց ներս՝ գունատ և անփույթ մազերով։ Նա գտավ Լիլային նստած միջանցքում՝ Բենսին գրկին, միացվ ած ներերակային սարքին։
«Ինչո՞ւ չկարողացա անցնել», — գոռաց նա, բայց հետո կանգ առավ՝ տեսնելով նրա հյուծված տեսքը։ «Դա իմ մեղքն է։ Ես անջատեցի հեռախոսը։ Մտածում էի, որ ոչ մի կարևոր բան չի պատահի»։
«Կարևոր չէ, թե ով կանցնի», — հանգիստ ասաց Լիլան։ «Կարևոր է, որ դու հիմա այստեղ ես»։
Քրիստոֆը նստեց նրա կողքին։ Նա նայեց նրան՝ առանց դիմահարդարման, աչքերի տակ մուգ շրջանակներով, բայց այն յուրահատուկ գեղեցկությամբ և ուժով, որը միայն մայրն ունի։
«Դու փրկեցիր նրան», — լրջորեն ասաց նա։ «Եթե չնկատեիր և որոշում չկայացնեիր…»
«Ես պարզապես արեցի այն, ինչ անում է ցանկացած մայր, երբ տեսնում է հիվանդ երեխայի», — պատասխանեց Լիլան։
«Դա է իմաստը», — ասաց Քրիստոֆը։ «Դու անում ես այն, ինչ անում է ծնողը։ Նույնիսկ եթե դա քո երեխան չէ։ Ես… ես վախենում էի քեզանից, Լիլա։ Դու ինձ հիշեցրեցիր, թե ինչ էր պակասում իմ կյանքում։ Ես թաղեցի իմ զգացմունքները կնոջս մահից հետո»։
Հաջորդ օրը, երբ Բենսն իրեն ավելի լավ զգաց, Լիլան որդուն բերեց սենյակ։ Փոքրիկ Քրիստոֆը գրպանից խաղալիք գնացք հանեց։
«Ես սա նրա համար բերեցի», — ասաց նա Բենսին։ «Մի՛ վախեցիր, այստեղ պարզապես ձանձրալի է։ Բայց խաղալիք ունենալը ժամա նակն ավելի արագ է անցնում»։ Քրիստոֆը (ավագ) դիտեց այս տեսարանը։ Դա կարեկցանք չէր։ Դա խորագույն երախտագիտությունն էր պարզ, սրտառուչ ներկայության համար, որը նա չէր կարող գնել կամ ստեղծել։
