15 տարի ամուսնուս մահը սգալուց հետո նա հանկարծ տեսա նրան՝ ողջ ու առողջ․․․Այն ինչ պարզեցի սարսափելի ծանր էր ինձ համար
Տասնհինգ տարի էր անցել այն օրվանից, երբ Կլեր Մորոն ծաղիկ էր դրել ամուսնու գերեզմանին։ Եվ այդ օրը նրա սիրտը կանգ առավ։
Առավոտյան՝ «Պրոմենադ դեզ Ագլեյ» ափամերձ ճանապարհին, արևի ոսկեգույն լույսը ծածկել էր ծովն ու անցորդներին։ Սրճարանի ան կյունն անցնելիս մեկ տղամարդ աչքին ընկավ, ու աշխարհը մի պահ սասանվեց։Քայլվածքը, մարմնի գիծը, այն նույն ժպիտը, որն իսկ ույն կճանաչեր․ դա Անտուանն էր՝ իր մահացած ամուսինը, այն մարդը, ում համար տասնհինգ տարի լաց էր եղել։
Նա հանգիստ քայլում էր՝ մի երիտասարդ կնոջ ձեռքը բռնած։ Երկու փոքրիկ երեխաներ ծիծաղելով վազում էին շուրջը և նրան «հայր իկ» էին կոչում։
Նիցցայի արևի տակ Կլերի աշխարհը շուռ եկավ։Տարիներով մենությունը, գերեզմանի վրա վառած մոմերը, խուլ աղոթքները… մեկ ակն թարթում դարձան մի կոտրված երազ։
Տասնհինգ տարի առաջ, Լիոնում, Անտուանը ինժեներ էր՝ աշխատում էր Ռոն գետի ափին կառուցվող օբյեկտում։Մեկ օր տեղի ունեցավ պայթյուն։ Մի քանի աշխատող զոհվեցին, իսկ հայտնաբերված մնացորդների մեջ կային Անտուանի ձեռնափասը, մոխրացած սաղավ արտը և բաճկոնի մի հատված։
Աստիճանաբար հայտարարվեց, որ ոչ ոք չի ողջացել։Երեսուն տարեկանում Կլերն ամեն ինչ կորցրեց։ Երկու երեխա ուտեցնելու համար, ապագա՝ կերտելու։Նա շուկայում ծաղիկ էր վաճառում, գիշերները կարուձև անում՝ վարձը հասցնելու համար։
Յուրաքանչյուր կիրակի գնում էր Կրուա-Ռուս քաղաքի գերեզմանոց՝ ամուսնու սև-սպիտակ լուսանկարին լавандայի հուշանվեր դնելու։
Շատ հաճախ շշուկով ասում էր․
«Եթե դու դեռ այստեղ լինեիր, Անտուան, կյանքը մեղմ կլիներ»։
Հետո՝ հանգիստ, հաշտ տոնով․
«Վստահ եմ՝ Աստված իր պատճառներն ունի… Ես երկուսիս փոխարեն կապրեմ»։
Տարիներ անց, երբ երեխաները մեծացան, Կլերը վերջապես իրեն մի քանի օրվա հանգիստ թույլ տվեց Նիցցայում։ Նրան պետք էին ծովը, արևը, լռությունը։Բայց այն, ինչ գտավ, իր ամենավայրագ պատկերացումներից էլ դուրս էր։
Մի օր նստել էր ալիքների դիմաց գտնվող նստարանին, երբ աչքերը բարձրացրեց—և տեսավ նրան։Նույն հայացքը, նույն շարժումը, որ ով մազերն էր ետ գցում, նույն քնքշությունը։Եվ նրա կողքին՝ նոր ընտանիք։
Արցունքները անմիջապես լցվեցին աչքերին։Նա ամբողջ գիշեր չքնեց՝ աչքերը բաց, լսելով ծովի միևնույն հարցը․ ինչո՞ւ։Հաջորդ օրը նա վերադարձավ ափամերձ փողոց։Երբ Անտուանը քայլեց նրա կողքով՝ սուրճը ձեռքին, Կլերը վեր թռավ, դողալով․
— Անտուան…
Նրանց մատների միջից բաժակն ընկավ ու փշրվեց ավազի վրա։
— Կլե՞ր… Աստված իմ… Կլե՞ր…
Խորը լռություն տիրեց՝ միայն ալիքների ձայնը խախտելով։Նրանք նստեցին կողք-կողքի՝ հորիզոնի կողմը նայող նստարանը։Անտուանը խորը շունչ քաշեց ու սկսեց պատմել։
Պայթյունի օրը ինքը գետն էր ընկել, վտարումն իրեն տարել էր հեռու՝ շինհրապարակից։Ձկնորսը գտել էր նրան՝ անգիտակից, ոչ մի փա ստաթուղթ չկար իրեն ճանաչելու համար։Դաշտային հիվանդանոցում արթնացավ առանց հիշողության․ ոչ անուն, ոչ անցյալ։ Միայն մի անուն էր երբեմն երազներում հայտնվում՝ Կլեր։
Այն ժամանակ մի բուժքույր՝ Իզաբելը, հոգատարությամբ խնամում էր նրան։Ժամանակը գործեց իր գործը։ Նա ապաքինվեց, կցվեց նր ան, հետո կյանքը շարունակվեց։Նրանք ամուսնացան, տեղափոխվեցին Նիցցա, ունեցան երկու երեխա։Անտուանը երբեք այլ բան չէր որոնել՝ վստահ լինելով, որ անցյալը դատարկություն է, որին անուն չկա։
Բայց վերջին տարիներին մշուշոտ պատկերներ էին անհանգստացնում նրան․ մուգ մազերով մի կին՝ մոմ վառելիս, երկու երեխա՝ լի ոնյան բնակարանում ծիծաղով, դեմքեր՝ լի սերով, բայց առանց հիշողության։Կլերը լսում էր անշարժ՝ աչքերը ծովին հառած։Արտածով քամին մեղմ հպվում էր դեմքին։
— Ես ոչինչ չգիտեի, — շշնջաց Անտուանը։
— Գիտեմ, — պատասխանեց նա մեղմ։ — Դու ոչինչ չես ընտրել։ Կյանքն է մեզ ընտրել։
Հաջորդ օրը Անտուանը Կլերին ներկայացրեց Իզաբելին։Երիտասարդ կինը քարացավ՝ աչքերում արցունքներ։Բայց զայրույթ չկար։ Միայն անսահման մարդասիրություն։
— Եթե ես լինեի նրա տեղում, — ասաց Իզաբելը, — ես էլ կուզեի նորից տեսնել այն մարդուն, ում սիրել եմ։
Հաջորդ օրերին Անտուանը մեկնեց Լիոն։Նա կրկին տեսավ իր արդեն մեծացած երեխաներին։Այցելեց այն գերեզմանը, որտեղ իր հիշ ատակը տարիներ շարունակ հանգչել էր։Հետո վերադարձավ Նիցցա՝ Իզաբելի և իրենց երկու երեխաների մոտ։
Ինչ անուն էլ տաս այդ ապրումներին՝ երջանկություն, ցավ, կորուստ կամ վերագտնում—պիտակ չկար։Միայն խախուտ խաղաղություն, խնամքով հյուսված ընդունումից։Մի երեկո, մայրամուտին, Կլերը մենակ բարձրացավ Դղյակատար բլուր։ Առջևում ծովը փայլում էր՝ ոսկեգույն հայելիի պես։
Հեռվում մի փոքրիկ նավ էր դուրս գալիս նավահանգստից—Անտուանի նավը։Կլերը ժպտաց՝ առանց արցունքների։
— Երջանիկ ապրիր, սիրելիս։ Գուցե ինչ–որ տեղ մեր հոգիներն արդեն կրկին հանդիպել են։
Հետո նա դանդաղ իջավ ծաղկաբույր փողոցներով դեպի հին քաղաք։Օդում մզկիթի բույր էր, և ծովը կարծես շշունջով ասում էր․
Ճշմարիտ սերը չի կորչում։ Այն պարզապես փոխում է ձևը, բայց մնում է հավերժ նրանց սրտերում, ովքեր կարողանում են ներում տալ։
