Քո ապուրը դեն եմ նետել,-ասաց հարսս,-սառնարանում այնքան սարսափելի հոտ էր տվել, որ պարզապես անհնար էր դիմանալ…
Լարիսան տխուր քայլում էր փողոցով։ Աշունը մեղմ էր։ Արևը նրբորեն փայլում էր։ Բայց կնոջ սրտում այնպիսի ծանրություն կար, որ նա ոչինչ չէր նկատում շուրջը։ Տխրությունը ներսից կրծում էր նրան։ Վերջերս դեռ անհնար էր թվում, որ կարող է հայտնվել այսքան բարդ իրավիճակում։
19 տարի առաջ Լարիսայի կյանքն արդեն մի անգամ ծանր շրջան էր անցել։ Նա ամուսնալուծվել էր իր ամուսնուց, որը ինքն էր դիմել բաժանման և հեռացել մեկ այլ կնոջ հետ, որը նրան որդի էր պարգևել։ Վեց տարվա ամուսնության ընթացքում Լարիսան չէր կարող ացել հղիանալ, իսկ բժիշկները ոչ մի կերպ չէին կարող օգնել։ Նրա նախկին ամուսինը կտրականապես դեմ էր որդեգրմանը և ուզում էր սեփական, կենսաբանական երեխա ունենալ։ Լարիսան շատ էր տառապում ամուսնու դավաճանությունից, բայց սրտի խորքում հասկանում էր, թե ինչու էր նա այդպես վարվել։
Հետո, հանկարծ, նրա կյանքում հայտնվեց Սերգեյը։ Գրեթե անմիջապես նա դարձավ այն մարդը, առանց որի Լարիսան չէր պատկեր ացնում իր օրերը։ Տղամարդը երկու տարի առաջ ողբերգականորեն կորցրել էր կնոջը և միայնակ մեծացնում էր իր յոթամյա որդուն՝ Դիմային։ Թվում էր՝ ճակատագիրը միավորել էր երկու միայնակ հոգիների, որպեսզի նրանք իրար կյանքը լցնեն սիրով ու երջանկութ յամբ։
Վեց ամիս անց Սերգեյը Լարիսային ամուսնության առաջարկ արեց, և նա առանց երկմտելու համաձայնեց։ Նա տեղափոխվեց Սերգ եյի բնակարանը։ Դիման անմիջապես չընդունեց նոր կնոջը։ Նա լավ էր հիշում իր մորը և պատրաստ չէր, որ նրա տեղը որևէ մեկը զբաղեցնի։
Լարիսան, որը մեծացել էր առանց մոր, հիանալի հասկանում էր փոքրիկ տղայի զգացումները։ Սակայն նա կարողացավ անկեղծորեն սիրել Դիմային, և մեկ տարի անց տղան սկսեց գնահատել այն ջերմությունն ու բարությունը, որ Լարիսան տալիս էր նրան։ Թեպետ Դիման նրան «մամա» չէր ասում, բայց շատ էր սիրում։
— Ես իսկապես չեմ հասկանում քո դժգոհությունները, — ասաց Լարիսան։ — Դա քո հոր որոշումն էր։ Բայց չէի մտածում, որ դա քեզ համար այդքան կարևոր է։
— Իհարկե, ինչո՞ւ պիտի քեզ մտահոգեն նման մանրուքները։ Դու մեծ ննջասենյակ ունես, իսկ ես նույնիսկ իմ սեփական անկյունը չու նեմ, դա քեզ չի խանգարում, չէ՞։
— Դիմա, ինչո՞ւ ես այդպես խոսում։ Բնակարանում առանձին սենյակներ չլինելը իմ մեղքը չէ։
— Այդ դեպքում վաճառեք ձեր «անպետք տունը» և ավելի մեծ բնակարան գնեք։ Այդպես ես իմ սեփական սենյակը կունենամ։
Լարիսան զարմացած նայեց խորթ որդուն։
— Ինչո՞ւ հանկարծ այդ տունը դարձավ անպետք։ Մենք այնտեղ այնքան հաճելի պահեր ենք անցկացրել, հիշո՞ւմ ես…
Դիման հանկարծ ընդհատեց նրան՝ չթողնելով, որ ավարտի նախադասությունը։
— Ո՞ւմ է պետք այդ խրճիթը։ Ես այլևս երբեք չեմ վերադառնա այդ գյուղը, առավել ևս՝ քեզ հետ։
Նա արագ շրջվեց ու դուրս եկավ։ Լարիսան քարացավ խոհանոցի մեջտեղում՝ շոկի մեջ ընկած։ Կոկորդում ծանր կծկում զգաց, և ար ցունքները հոսեցին դեմքով։ Շատ ցավոտ էր նման մեղադրանքներ լսել այն մարդուց, որին սիրում էր իր որդու պես։
Նա որոշեց Սերգեյին այդ խոսակցության մասին ոչինչ չասել՝ հույս ունենալով, որ ամեն ինչ ինքն իրեն կկարգավորվի։ Բայց Դիմայի պահվածքը միայն վատացավ։ Նա հստակ ցույց էր տալիս, որ չի սիրում Լարիսայի ներկայությունը։ Շատ շուտով Սերգեյը նկատեց Դիմայի վերաբերմունքը և նրա հետ լուրջ զրույց ունեցավ՝ հիշեցնելով, որ Լարիսան ամեն ինչ արել է՝ նրան ցույց տալու, թե ինչ է մա յրական սերը։
Դրանից հետո Դիման մի քիչ հանդարտվեց, և նրանց հարաբերությունները սկսեցին աստիճանաբար լավանալ։ Լարիսան խորապես սիրում էր իր խորթ որդուն և նրան իր սեփական երեխայի պես էր ընդունում, բայց տան վաճառքի հարցը շարունակ տանջում էր նր ան։ Նա չէր ուզում հրաժարվել այն վայրից, որը հիշեցնում էր իր պապիկներին ու տատիկներին, բայց միաժամանակ հասկանում էր, որ դեռահասին անհրաժեշտ է իր անձնական տարածքը, ինչը ներկայիս բնակարանային պայմաններում անհնար էր։
Լարիսային հաջողվեց համոզել ամուսնուն, որ իսկապես ուզում է վաճառել տունը և բարելավել իրենց բնակարանային պայմանները։ Սերգեյը սկզբում դեմ էր, որովհետև սիրում էր ժամանակ անցկացնել գյուղում, բայց վերջում համաձայնվեց կնոջ փաստարկներին։ Հողամասը և տունը հաջողությամբ վաճառեցին, և գնեցին երեքսենյականոց բնակարան։
Դիմայի երազանքը՝ սեփական սենյակ ունենալը, իրականացավ։ Նա շատ ուրախ էր, և ընտանիքում մթնոլորտը նորից ջերմացավ։ Իհարկե, Դիման իդեալական դեռահաս չդարձավ և ժամանակ առ ժամանակ խնդիրներ էր ստեղծում, բայց Սերգեյի հետ միասին կարողանում էին դրանք լուծել։
Դպրոցն ավարտելուց հետո Դիման ընդունվեց համալսարան, հաջողությամբ ավարտեց այն և անցավ զինվորական ծառայություն։ Լարիսան շատ հպարտ էր, երբ խորթ որդին աշխատանք գտավ լավ ընկերությունում։ Շուտով նա ծնողներին ներկայացրեց իր նշա նածին՝ Քրիստինային։
Բայց կյանքը տհաճ անակնկալ մատուցեց և կտրուկ փոխվեց։ Սերգեյը շինհրապարակում հիվանդացավ։ Շտապօգնությունը արագ հասավ, բայց արդեն ուշ էր։ Լարիսան մեծ դժվարությամբ էր հաղթահարում սիրելի ամուսնու կորուստը։ Նա նրա հենարանն ու ուժն էր… իսկ առանց նրա ինչպես ապրել, Լարիսան նույնիսկ չգիտեր։
Մոխրագույն օրերը մեկը մյուսին էին հաջորդում, և ամեն օրը թվում էր նախորդի կրկնությունը։ Տուն, աշխատանք և դատարկութ յուն ներսում։ Նույնիսկ այդ մեղմ աշունը՝ իր արևոտ օրերով, Լարիսային հիշեցնում էր մահացած ամուսնուն։ Երջանիկ ապագայի բոլոր հույսերը փլուզվել էին։
Ողբերգական օրվանից անցել էր ավելի քան մեկ տարի։ Դիման և Քրիստինան քաղաքացիական ամուսնություն գրանցեցին, բայց որոշեցին արարողություն չանել։ Քրիստինան տեղափոխվեց նրանց բնակարան։ Սկզբում Լարիսան փորձում էր լավ հարաբերությու ններ հաստատել երիտասարդ կնոջ հետ, քանի որ Դիման ու Քրիստինան այն միակ մտերիմ մարդիկ էին, որոնք մնացել էին նրան։
Ցավոք, Քրիստինան առանձնապես պատրաստ չէր ընկերական հարաբերությունների զոքանչի հետ։ Շուտով նա սկսեց իրեն տան տիրուհու պես պահել։
— Լարիսա Պետրովնա, ձեր ապուրը դեն եմ նետել, — հայտարարեց Քրիստինան։ — Սառնարանում սարսափելի հոտ էր տվել, պար զապես անհնար էր դիմանալ։
Քրիստինան արհամարհանքով կնճռոտեց քիթը։
— Ի՞նչ ես նկատի ունենում «հոտ էր տվել», — զարմացած հարցրեց Լարիսան։ — Դիման շատ է սիրում խարչո ապուրը, ես նրա համ ար էի պատրաստել։ Եթե քեզ դուր չի գալիս, մի՛ կեր, բայց ինչո՞ւ պիտի ուտելիքը դեն նետես։
— Դիման այլևս չի սիրում այդ ապուրը, — Քրիստինան հանդուգն հայացքով նայեց Լարիսային։ — Իսկ այսօր երեկոյան ընկերների հետ սուշի ենք պատվիրելու։ Կարող ես դուրս գալ զբոսնելու կամ մեկի մոտ գնալ։ Դու հաստատ չես ուզենա երեկոն անցկացնել երի տասարդների հետ, չէ՞։
Լարիսան զգաց, թե ինչպես սիրտը սեղմվեց ցավից։
— Հիմա ամեն ինչ հասկացա։ Հաճելի երեկո։
— Դա լավ է, — պատասխանեց Քրիստինան։
Լարիսան վերցրեց պայուսակը և շտապ դուրս եկավ բնակարանից։ Դուրս եկավ փողոց։ Մութ էր, և անձրևը նոր էր սկսում։ Նա քա յլում էր՝ լաց լինելով։ Լարիսան իրեն լիովին միայնակ էր զգում, ճիշտ ինչպես տարիներ առաջ, մինչ Սերգեյին հանդիպելը։ Նստեց մի նստարանին։ Անձրևը ուժգնացավ։ Բայց նա չգիտեր՝ ուր գնալ։ Գլուխը դրեց պայուսակի վրա ու ամուր փակեց աչքերը։
Հանկարծ, մթության մեջ, լսվեց մի տղամարդու ձայն։
— Հեյ, տիկի՛ն, անձրևի տակ նստե՞լ եք։ Խմած ե՞ք, թե՞ ինչ։
Լարիսան նայեց այն տղամարդուն, որը մոտ տասը մետր հեռու կանգնած էր։
— Տեղավորվել եք էստեղ… Քիչ խմեք, — համառում էր անծանոթը։
— Ես չեմ խմում, — փորձեց բացատրել Լարիսան։ — Եվ ընդհանրապես, գնա՛ քո ճանապարհով։ Ես ցանկություն չունեմ անծանոթից հիմար մեկնաբանություններ լսելու։
— Տես, ինչ նեղացկոտ է, — քմծիծաղով ասաց անծանոթը։
— Դուք պարզապես անքաղաքավարի եք, — պատասխանեց Լարիսան ու հեռացավ։
Նա գրեթե մինչև կեսգիշեր թափառում էր փողոցներով։ Տուն վերադարձավ ամբողջությամբ թրջված։ Լուռ մտավ սենյակ, հանվեց ու պառկեց, որպեսզի չխանգարի ուրախ ընկերախմբին։ Երեկոյան Լարիսայի մոտ բարձր ջերմություն առաջացավ, որը մի քանի օր չէր իջնում։
Նա ամբողջ ժամանակն անցկացնում էր իր սենյակում՝ ժամանակ առ ժամանակ վեր կենալով, որ կիտրոնով թեյ պատրաստի ու դեղ եր ընդունի։ Դիման ընդամենը մի քանի անգամ էր գալիս, կարճ հարցնում էր՝ ինչպես է իրեն զգում, ու արագ դուրս գալիս։ Քրիստինան դիտավորյալ անտեսում էր նրան։
Երեք օր անց Լարիսան իրեն ավելի վատ զգաց, սկսեց ուժեղ հազալ և ստիպված եղավ շտապօգնություն կանչել։ Նրան հոսպիտալա ցրին՝ երկկողմանի թոքաբորբով։
Առավոտյան բժիշկը մտավ շրջայցի։ Տղամարդու ձայնը Լարիսային ծանոթ թվաց։ Զննումից և բուժումը նշանակելուց հետո Ալեքսեյ Ալեքսանդրովիչը (այդպես էր նրա անունը) հանկարծ ասաց․
— Ներեցեք, եթե այդ գիշեր այգում վիրավորել եմ ձեզ։ Չէի ուզում։ Պարզապես վատ տրամադրության մեջ էի։ Բայց մի օտար կին, կներեք, անձրևի տակ նստած էր նստարանին… Եվս մեկ անգամ ներողություն եմ խնդրում։
Այդ պահին Լարիսան հասկացավ, թե ինչու էր ձայնը իրեն ծանոթ թվում։ Մի քիչ շփոթվեց։
— Պատկերացնում եմ՝ ինչ եք մտածել իմ մասին այն պահին, բայց դա ճիշտ չէ, — Լարիսան թեթև ժպտաց ու ավելացրեց։ — Ես էլ էի պարզապես շատ հոգնած։
— Այդ դեպքում միջադեպը փակված է։ Ձեզ արագ ապաքինում եմ մաղթում։
— Շնորհակալություն։
Ալեքսեյ Ալեքսանդրովիչը շատ հաճելի տղամարդ էր՝ 54 տարեկան։ Բուժքրոջ խոսքերով՝ նա ամուսնալուծված էր և ապրում էր միայ նակ։ Առաջին ամուսնությունից ուներ արդեն չափահաս դուստր, բայց նրա հետ կապ չէր պահում։ Ամուսնալուծությունից հետո նախ կին կինը արգելել էր դստերը շփվել հոր հետ, և աղջիկը մեծացել էր առանց նրա։
Բուժքրոջ զրույցներից պարզ դարձավ նաև, որ Ալեքսեյ Ալեքսանդրովիչը սիրավեպ է ունեցել գործընկերուհու հետ։ Նրանք միասին ապրել էին հինգ տարի, բայց մեկ ամիս առաջ բաժանվել էին։
Լարիսան նույնիսկ չնկատեց, թե ինչպես սկսեց համակրանք զգալ իր բժշկի հանդեպ։ Բայց նա խնամքով վանում էր այդ մտքերը, որո վհետև Սերգեյի մահից հետո որևէ հարաբերություն սկսել չէր ծրագրում։
Հիվանդանոցից դուրս գրվելուց հետո Լարիսան վերադարձավ տուն։ Թվում էր՝ իրեն ոչ ոք չի սպասում։ Միջանցք հազիվ մտավ, երբ լսեց Քրիստինայի դժգոհ ձայնը․
— Ահա, մայրը վերջապես տուն վերադարձավ։
— Քրիստինա՛, լռիր։ Ինչի՞ ես բարձրաձայն ասում դա, — միջամտեց Դիման։
Խորթ մայրը դուրս եկավ միջանցք ու մեղմորեն գրկեց Լարիսային։
— Բարև։ Ինչպե՞ս ես քեզ զգում։ Արդեն դուրս գրեցի՞ն, — հարցրեց Դիման։
— Բարև, արդեն ավելի լավ եմ։ Շնորհակալ եմ, — պատասխանեց կինը։ — Շնորհակալություն նաև մրգերի համար, շատ հաճելի էր ձեր կողմից։
— Այո՛, ես ու Քրիստինան անհանգստանում էինք, թե ինչպես ես հիվանդանոցում։
— Այո՛, կռահում էի, — Լարիսան չկարողացավ ժպտալ չանել։ — Ես կգնամ իմ սենյակ, վաղը աշխատանքի եմ վերադառնում։ Հիվան դության թերթիկս ավարտվել է։
— Իհարկե, հանգստացիր։
Ամբողջ օրը Քրիստինան Լարիսայի հետ ոչ մի բառ չփոխանակեց՝ ակնհայտ ցույց տալով,որ նա այստեղ ավելորդ է։ Լարիսան ուրախ էր, որ հաջորդ օրը վերջապես կվերադառնա մանկապարտեզում իր աշխատանքին, որովհետև Քրիստինայի հետ նույն տանիքի տակ ապրելն անհնար էր։
Ամեն երեկո, աշխատանքից հետո, Լարիսան անմիջապես տուն չէր գնում․ երկար քայլում էր այգում։ Նա իրեն օտար էր զգում խորթ որդու ընտանիքում, բայց այդ իրավիճակից ելք չկար։ Հիմա նա ափսոսում էր, որ տարիներ առաջ վաճառել էր գյուղի իր տունը՝ Դիմ ային հաճոյանալու համար, բայց դա իր սեփական որոշումն էր։
Ուստի մեղադրելու ոչ ոք չուներ։ Սերգեյի մահից հետո Լարիսան հրաժարվել էր բնակարանի ժառանգության իր բաժնից՝ այն թողնե լով Դիմային։ Նա երբեք չէր պատկերացնում, որ իրեն օտար կզգա խորթ որդու ընտանիքում։
Մտքերի մեջ ընկած՝ Լարիսան անմիջապես չնկատեց, որ ինչ-որ մեկը իրեն է կանչում․
— Լարիսա Պետրովնա, բարի երեկո։ Ուրախ եմ ձեզ զբոսնելիս տեսնել։ Ինչպե՞ս եք ձեզ զգում։
Լարիսան շրջվեց ու տեսավ Ալեքսեյ Ալեքսանդրովիչին, որը արագ քայլերով մոտենում էր։
— Բարի երեկո, — ժպտաց կինը։ — Լավ եմ ինձ զգում։ Չեք հավատա, բայց հիանալի բժիշկ ունեի, արագ ոտքի կանգնեցրեց։
— Ուրախ եմ դա լսել։ Նույնիսկ ինձ ամոթալի դրության մեջ գցեցիք։
Լարիսան ու Ալեքսեյ Ալեքսանդրովիչը հանդիպեցին ինչպես հին ընկերներ և մի քանի ժամ անցկացրին այգում զբոսնելով։ Նրանք այ նքան շատ բան ունեին պատմելու։ Խոսում էին ամեն ինչի մասին, կարծես տասնամյակներով ճանաչում էին իրար։ Նրանց հանդիպ ումները դարձան կանոնավոր։
Լարիսան Ալեքսեյին պատմեց, որ հայտնվել է բարդ իրավիճակում և ափսոսում է տարիներ առաջ կայացրած անհեռատես որոշման համար։ Եթե դեռ ունենար փոքրիկ տուն գյուղում, բնակարանը կթողներ երիտասարդներին և հանգիստ կտեղափոխվեր այնտեղ։
Իսկ Ալեքսեյը պատմում էր իր երկու անհաջող ամուսնությունների, վերջին հարաբերությունների և դստեր մասին, որը կտրականապ ես հրաժարվել էր նրա հետ շփումից։ Նրա խոսքով՝ տարիներ շարունակ փորձել էր վերականգնել կապը, բայց նախկին կինը ամեն ինչ արել էր, որ դուստրը ատի հորը։ Ալեքսեյն իրեն մեղավոր էր զգում։
Երիտասարդ տարիներին աշխատանքն էր նրա գլխավոր առաջնահերթությունը։ Ալեքսեյը գրեթե ապրում էր աշխատանքի համար՝ ձգտելով լավ մասնագետ դառնալ։ Հիմա նա բաժնի ղեկավար էր, բայց դեռ չէր կարողանում կարգավորել իր անձնական կյանքը։
Մի երեկո Ալեքսեյը Լարիսային ուղեկցեց մինչև նրա բնակարանի դուռը և արդեն պատրաստվում էր հեռանալ, երբ հանկարծ լսեցին գոռոցներ։ Ոչ մի տեղից հայտնվեցին Քրիստինան ու Դիման։
— Ահա՛, պարզվում է՝ ինչով ես զբաղվում, Լարիսա Պետրովնա՛, — գոռում էր Քրիստինան։ — Ուզում ես անամոթաբար կպչե՞լ իմ հորը։ Թե՞ դու ես, իբր հայր, ուզում ինձ հետ շփվել նրա միջոցով։ Դե լավ, ձեր բախտը չի բերել, սխալ մարդու վրա եք ընկել։
Լարիսան ապշած նայում էր տեղի ունեցողին՝ չհասկանալով, թե ինչ է կատարվում։
— Քրիստինա՞, — Ալեքսեյը նայեց գոռացող երիտասարդ կնոջը։ — Դու ի՞նչ ես անում այստեղ։
Այն, ինչ հետո տեղի ունեցավ, նման էր էժան սերիալի տեսարանի։ Քրիստինան սկսեց գոռալ՝ վիրավորելով Լարիսային ու Ալեքսեյին։ Անցորդները շրջվում էին՝ հետաքրքրությամբ հետևելով։ Վերջապես Դիմային հաջողվեց բռնել կնոջը և քաշել մուտք։
Լարիսան զարմացած նայեց Ալեքսեյին։
— Սա իմ դուստրն է։ Եվ, ինչպես հասկանում եմ, քո խորթ դուստրը, — դժվարությամբ ասաց նա։
Լարիսան գլխով արեց։
— Շատ եմ ցավում, որ Քրիստինան իմ դուստրն է։ Երբեք չէի մտածի, որ նա կարող է այսքան դաժան լինել ուրիշների հանդեպ։ Բայց ես այն մարդը չեմ, որ դատի նրան։
Ալեքսեյը մի պահ լռեց։
— Ավելի լավ է հիմա տուն չվերադառնաս։ Այս գիշերը կմնաս ինձ մոտ։ Առանց քննարկման։
Լարիսան չհասցրեց պատասխանել․ Ալեքսեյը բռնեց նրա ձեռքը և դուրս տարավ։ Երկու օր անց Լարիսան հավաքեց իր իրերը և տեղ ափոխվեց Ալեքսեյի մոտ։ Այդ գիշեր Սերգեյը հայտնվեց նրա երազում։ Երազում ամուսինը ժպտում էր, շոյում նրա մազերը և ամուր գրկում… Լարիսան արթնացավ աչքերը արցունքով լի և հասկացավ, որ իր սիրելին աջակցում է իրեն ու ցանկանում է նրա երջանկ ությունը։
Կյանքը Լարիսային տվեց երջանկության նոր հնարավորություն, գուցե վերջինը։ Եվ նա մտադիր էր օգտվել դրանից՝ կյանքի մնացած տարիները անցկացնելով Ալեքսեյի հետ։
P.S. Վեց ամիս անց Լարիսայի խորթ որդին բաժանվեց Քրիստինայից և եկավ ներողություն խնդրելու Լարիսայից այն բանի համար, որ լուռ հետևում էր կնոջ պահվածքին։ Կինը ուրախ էր, որ Դիման նորից իրեն մոտ էր, որովհետև միշտ նրան որդու պես էր վերաբեր վել՝ ինչ էլ որ լինի։
